Primer (birincil) Baş Ağrıları:

Baş ağrısını açıklayacak herhangi bir sistemik ve/veya beyin hastalığı olmayan ağrılardır.

ULUSLARARASI BAŞ AĞRISI DERNEĞİ’NİN BAŞ AĞRISI SINIFLANDIRMASI:

Primer Baş Ağrısı Bozuklukları:
 
 A.     Migren
 1.      Aurasız Migren
 2.      Auralı Migren
 3.      Oftalmoplejik
 4.      Retinal Migren
 5.      Migrenle İlişkili Olabilecek Periyodik Çocukluk Çağı Sendromları
 6.      Migren Komplikasyonlan
 7.      Yukandaki Kriterleri Karşılamayan Migrenoz Bozukluk
 
 B.     Gerilim Tipi Baş Ağrısı
 1.      Epizodik Gerilim Tipi Baş Ağrısı
 2.      Kronik Gerilim Tipi Baş ağrısı
 3.      Yukandaki Kriterleri Karşılamayan Gerilim Tipi Baş Ağrısı
 
 C.     Küme Baş Ağrısı ve Kronik Paroksismal Hemikranya
 1.      Küme Baş Ağrısı
 2.      Periyodik Özellikleri Belirsiz Küme Baş Ağrısı
 3.      Epizodik Küme Baş Ağrısı
 4.      Kronik Küme Baş Ağrısı
 5.      Kronik Paroksismal Hemikranya
 6.      Yukandaki Kriterleri Karsilamayan Küme Benzeri Baş Ağrısı Bozukluğu
 
 D.     Yapısal bir Bozuklukla İlişkisi Olmayan Çeşitli Baş Ağnları
 1.      İdyopatik Saplanıcı Baş Ağrısı
 2.      Dıştan Bası Baş Ağrısı
 3.      Soğukla Tetiklenen Baş Ağnsı
 4.      Benin Öksürük Baş Ağrısı
 5.      Benin Efor Baş Ağrısı
 6.      Cinsel Aktivite ile İlişkili Baş Ağrısı
 
Bu grubu inceleyecek olursak;

MİGREN

En sık primer baş ağrısı nedeni olan migren, damarsal kökenli, akut ataklarla giden kronik bir hastalık. Kadınların ortalama yüzde 18’i, erkeklerin yüzde 6’sında görülür. Migrenli hastaların yaklaşık yüzde 70’inde ailede migren öyküsü bulunur. Migren atakları sırasında hastaların yüzde 80’inde şiddetli baş ağrısı ve buna eşlik eden bazı bulgular görülür. Bunların 1/3’ünde bu rahatsızlık hissi günlük işlerine devam etmelerini engeller ve yatak istirahati bile gerekebilir. Hastalık, hem günlük yaşam kalitesini düşürmesi hem de iş gücü kaybı ile ciddi ekonomik yük oluşturur.

Migren Sendromları;

1. Aurasız Migren (Basit Migren): Beyinde yaygın veya tek taraflı zonklayıcı baş rahatsızlığı ile karakterize, aralıklı bir sendromdur. Bu tanıyı koyabilmek için her biri 4 - 72 saat süren, dört ağrı özelliğinden en az ikisini ve ilişkili özelliklerden en az birini gösteren 5 atak gereklidir. Bu dört ağrı özelliği; tek taraflılık, zonklayıcı nitelik, orta-ağır şiddet ve rutin fiziki aktivite ile artma sayılabilir. Ataklara bulantı, kusma, fotofobi (ışıktan rahatsız olma), fonofobi (gürültüden rahatsız olma) ve/veya iştahsızlık eşlik edebilir. Aralıklarla yineleyici atakların da bildirilmiş olması gerkir. Bütün bu belirtilere rağmen yine de migrenin diğer nedenleri dışlanmalıdır.
       Migren 3 günden daha uzun sürerse migren statusu terimi kullanılılr. Bazen hastayı sabaha karşı uyandırabilmekte ise de günün veya gecenin herhangi bir saatinde başlayabilir. Atakların sıklığı çeşitlilik gösterir; hayatta birkaç kez olabilirken haftada birkaç kez de olabilir. Ortalama bir migren hastası ayda bir veya iki kez baş ağrısı çekebilir. En az beş atağın aranmasının nedeni beyin tümörleri, sinüzit ve glokom ve birçok organik hastalığın migreni taklit eden baş ağrılarına neden olabilmesidir.
 
2) Auralı Migren (Klasik Migren): Tamamen düzelen bir veya daha fazla nörolojik belirti, auranın 4 dakikadan uzun sürede gelişmesi, auranın 60 dakikadan kısa sürmesi  ve auranın ardından baş ağrısının başlamasına kadar geçen sürenin 60 dakikadan kısa sürmesi gibi sayılabilecek dört özellikten en az üçünün ve en az iki atağın olması gereklidir. Auralı migreni olan hastaların çoğunda aurasız migren atakları da görülebilir. Sıklıkla görme yarı alanı içinde geometrik biçimde olan renklerin, canlı görsel ışık dizileri şeklinde aura ile ortaya çıkmasıdır. Zonklayıcı baş ağrısı genellikle görsel bulguların karşı tarafındadır ve hastada bulantı, kusma, fotofobi, fonofobi ve iştahsızlık olabilir. Aura'lı migren görme alanı bozuklukları ve hemisensoriyel kayıp gibi geçici nörolojik bozukluklarla birlikte olur. Aura tipik ve hep aynı özellikleri gösteriyorsa, arkasından gelen baş ağrısı migrenöz özellikleri göstermese de auralı migren tanısı konabilir. Migren aurası, küme baş ağrısı gibi diğer baş ağrıları tipleriyle birlikte de görülebilir.

Migrenin Değişik Tipleri:
     a) Baziler Tip Migren
     b) Konfüzyonel Migren
     c) Oftalmoplejik Migren
     d) Hemiplejik Mİgren
     e) Ailesel Hemiplejik Migren
     f) Serebral Otozomal Dominant Arteriyopati ile Subkortikal İnfarktlar ve Lökoensefalopati
     g) Ak Madde Bozuklukları
     h) Baş Ağrısız Aura

BELİRTİLERİ

Başağrısı; Migrenin belirtilerinden yalnızca biridir. Genellikle tek taraflı, yoğun ve zonklayıcı tarzda bir başağrısıdır.

Görme bozuklukları;
Kör noktalar, parlayan ışıklar, görmenin bozulması veya zig zag şekiller görülebilir. Aura olarak adlandırılan bu belirtiler migrenlilerin yalnızca %10′unda görülür. Aura ile birlikte olan migrene klasik migren denir.

Bulantı ve/veya Kusma ve/veya Diyare
Işığa karşı aşırı duyarlılık (fotofobi)
Sese karşı aşırı duyarlılık (fonofobi)
Kokuya karşı aşırı duyarlılık (ozmofobi)

Migrenli kişi boyun ve omuzlarda sertleşme, el ve ayaklarda karıncalanma, konsantrasyon güçlüğü, konuşma güçlüğü ve nadir olarak da paralizi (felç durumu) veya şuur kaybı ile karşılaşabilir.
Klasik bir kural olarak denebilir ki, eğer başağrısı veya diğer belirtiler sizi normal günlük yaşamınızdan alıkoyuyorsa bu migren olabilir.
Migren atakları genellikle 4 ile 72 saat arasında sürer ve kişi ataklar arasında normaldir.

MİGRENDE TETİKLEYİCİLER

Tetikleyiciler kişiden kişiye değişmekle birlikte en sık görülenler aşağıda yer almaktadır:
Diyetle ilgili, hormonal veya sistemik faktörler:
* çikolata, turunçgiller, peynir, nitrit/nitratlar, sodyum glutamat
* alkol, özellikle de kırmızı şarap
* aşırı kafein veya kafein yoksunluğu
* menstruasyon (adet dönemleri)
* yüksek tansiyon
* doğum kontrol hapları
* dişağrısı veya başın bir bölgesindeki ağrılar (örn. gözlerle, sinüslerle veya boyunla ilgili ağrılar)
Duygusal stres durumları
* endişe
* aşırı üzülmek veya aşırı sevinmek
* depresyon
* şok
* aşırı heyecan
* stresten veya baskıdan kurtulma
* stres
Fiziksel stres durumları
* seyahat
* aşırı egzersiz yapma
* fiziksel veya zihinsel yorgunluk
* öne eğilmek (örn. bahçe işleri yaparken)
* ağırlık kaldırmak veya zorlanmak
* rutin yaşam biçiminde değişiklik (örn. vardiya çalışması veya tatiller)
* çok fazla veya çok az uyku
* allerji
* cinsel yönden uyarılma
* sigara
* aç kalmak
Dış uyaranlar
* iklim değişikliği
* yüksek irtifa
* çok sıcak duş veya banyo
* yoğun kokular (parfüm gibi)
* parlak, göz kamaştıran ışıklar
* uzun süre televizyon seyretme
* ses

GERİLİM TİPİ BAŞ AĞRISI

Gerilim tipi baş ağrıları, en sık rastlanan baş ağrılarıdır. Hastanın şakaklarında, alnında ya da baş ve boyun arkasında, bir kuşakla sıkılma ya da basınç hissi olur. Ağrının şiddeti genellikle hafif ya da orta derecededir; fiziksel aktiviteyle ağrı şiddetlenmez. Gerilim tipi baş ağrıları kronik olduğunda (en az 6 ay süreyle sık olarak ağrı görülmesi), rahatsızlık ve ağrı işlevsel yetersizliğe yol açabilir.

Gerilim tipi baş ağrılarının kesin nedeni bilinmemektedir; ancak boyun, yüz ve kafa derisindeki kaslarda gerginliğin artması, bu tür ağrılara yol açabilir. Bu baş ağrılarını tetikleyen nedenler arasında stres, kaygı, depresyon ve belirli vücut pozisyonlarıyla ilişkili kas gerginliği bulunmaktadır.

Gerilim tipi baş ağrılarının yaygınlığı, diğer baş ağrısı çeşitlerinden çok daha fazla bir artış göstererek, yılda %74 oranında yaygınlaşmaktadır.

Uluslararası Baş Ağrısı Derneği (UBD)’nin belirlediği gerilim tipi baş ağrısı kriterlerini şöyle sıralayabiliriz:

• Baş ağrıları en az 10 defa, 30 dakikadan 7 güne kadar sürüyor olmalı.
• Baş ağrıları aşağıdaki özelliklerden en az iki tanesini içermeli:
*Zonklamanın olmaması
*Hafif veya orta şiddette olması (aktiviteleri etkileyebilir, ancak engel olmaz)
*Başın her iki tarafında da görülür
*Günlük fiziksel aktiviteleriniz nedeniyle kötüleşmez
• Baş ağrısı esnasında, mide bulantısı, kusma, veya ışığa ve sese karşı hassasiyet oluşmaz
• Bu tip baş ağrısı bir tür primer baş ağrısı dır ve sekonder baş ağrısı özellikleri görülmez.

Gerilim tipi baş ağrıları iki kategoriye ayrılır:

• Episodik gerilim tipi baş ağrısı, UBD kriterlerinin tamamına sahiptir. Buna ek olarak, bu tipte dakikalar hatta günler süren yinelenen baş ağrıları vardır. Bu tip baş ağrıları ayda 15 defadan daha az olmak üzere, ara sıra ortaya çıkar.

• Kronik gerilim tipi baş ağrıları, UBD kriterlerinin tamamına sahiptir. Buna ek olarak, bu tip baş ağrıları, ayda 15 defadan daha fazla kronik bir şekilde ortaya çıkar.

KÜME BAŞ AĞRISI VE KRONİK PAROKSİSMAL HEMİKRANYA

Küme baş ağrılarında, saniyeler süren şiddetli ağrı atakları arka arkaya kümeler halinde gelir. Bu tip baş ağrısı genelde erkeklerde görülür. Ağrı çoğunlukla göz çevresi ve şakakta yoğunlaşır ve tek taraflı oluşur. Gözde kızarma, yanma, sulanma gibi belirtiler olabilir. Ağrı çok hızlı başlar, 10-15 dakikada zirve yapar ve 30-45 dakikada sonlanır. Ataklar 7 gün de bir görülebileceği gibi yılda bir sıklığında da olabilir. Ağrısız dönemlerin süresi 2 haftadan yıllara kadar uzayabilir. Ataklar alkol, sigara ve damarlarda genişlemeye yol açan ilaçları kullanmakla tetiklenebilir.